Eirini Chatzi

Η σημασία της αυτό-αναπαράστασης σε καιρούς έκτακτης ανάγκης

Απομονωμένος στο διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη, ένας Παλαιστίνιος σκηνοθέτης αμφισβητεί τις έννοιες της ταυτότητας και της εξορίας.

Η επιγραφή αυτή εισάγει τον θεατή στη μικρού μήκους ταινία του Elia Suleiman, ο οποίος έγινε ευρύτερα γνωστός στο ελληνικό κοινό με το It Must be Heaven, που προβλήθηκε στις ελληνικές αίθουσες το 2019.

Κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου, ο σκηνοθέτης παρουσιάζει τον εαυτό του σε πλήρη απομόνωση, καθώς συγγράφει και επεξεργάζεται την ταινία που παρακολουθούμε. Δεν απαντάει στα μηνύματα του τηλεφωνητή του. Για την ακρίβεια, η φωνή του δεν ακούγεται ούτε μία φορά.
Παράλληλα, έρχεται αντιμέτωπος με αναπαραστάσεις του πολέμου μέσω των ΜΜΕ, καθώς και με ερμηνείες της δικής του ταυτότητας, της ταυτότητας των Παλαιστινίων καθώς και της εξορίας, από τρίτους.

Το Homage by Assassination συγκροτεί μια αφήγηση-θρήνο για την αδυναμία του να μιλάς, όταν κάποιος έχει ήδη μιλήσει για σένα σε τόσο απόλυτα πλαίσια (1). Η σιωπή του σκηνοθέτη-πρωταγωνιστή κατορθώνει να θολώσει τα όρια μεταξύ της σιωπής ως «αδυναμίας του να μιλάς ως Παλαιστίνιος» και της σιωπής ως «άρνησης του να μιλάς ως Παλαιστίνιος» (2). Μέσω της αλληλουχίας πολυεπίπεδων εικόνων, οι οποίες αποτελούν μέρος των δυτικο-κεντρικών αφηγήσεων και αναπαραστάσεων που αποσιωπούν τις φωνές μη δυτικών υποκειμένων, ο Suleiman εκθέτει την κατασκευή εικόνων-προτύπων του αραβικού κόσμου και αντιπαραθέτει την έννοια της αυτό-αναπαράστασης, ως μορφή αντίστασης στους κυρίαρχους λόγους.

Τους τελευταίους μήνες, άνθρωποι κλεισμένοι στα σπίτια τους, παρακολουθούν έναν παρόμοιο βιντεο-πόλεμο, μέσω των τηλεοράσεων και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τους, και έρχονται αντιμέτωποι με αναπαραστάσεις της δικής τους εμπειρίας, της δικής τους ταυτότητας.

Ο Edward Said μας υπενθύμιζε πως ο παλαιστινιακός κινηματογράφος πάντοτε αποτελούσε έναν αγώνα ορατότητας στην προσπάθεια να αποσιωπηθεί ένας ολόκληρος λαός, και πως μας παρέχει «μια οπτική εναλλακτική, μια οπτική άρθρωση, μια ορατή ενσάρκωση της παλαιστινιακής ύπαρξης» (3), κάτι που αντηχεί την σημερινή ανάγκη της δημιουργίας εναλλακτικών, πολυφωνικών αφηγήσεων της εμπειρίας της πανδημίας, οι οποίες θα ανατρέπουν και θα αντιστέκονται στους Λόγους (4) των κυρίαρχων ιδεολογικών μηχανισμών που συγκροτούν την μακρο-αφήγηση της εμπειρίας του 2020.

Το Homage by Assassination, αποτελεί μια προσπάθεια κατασκευής φαντασιακών κινηματογραφικών τόπων αφήγησης από το περιθώριο, οι οποίοι, αντιστρέφοντας το βλέμμα των κυρίαρχων αναπαραστάσεων, γίνονται μέρος των αφηγήσεων που, σύμφωνα με την Judith Butler, «μας μετατοπίζουν από το κέντρο της υπεροχής μας» (5). Τέτοιες αφηγήσεις, καλώντας μας να αναδιαμορφώσουμε «μία έννοια του δημοσίου όπου οι φωνές διαφωνίας δεν θα προκαλούν φόβο, δεν θα υποβιβάζονται ούτε θα απορρίπτονται», προσπαθούν να μας παρακινήσουν «σε μια πιο αισθητή δημοκρατία» (6) την οποία φαίνεται να έχουμε ανάγκη, περισσότερο από ποτέ.

Αναφορές
(1) Mokdad, L. (2012). “The Reluctance to Narrate: Elia Suleiman’s Chronicle of a Disappearance and Divine Intervention”, Storytelling in World Cinemas, Volume One: Forms edited by Lina Khatib. New York: Columbia University Press, σελ 195.
(2) Στο ίδιο, σελ 195.
(3) Said, E. (2006). “Preface”, Dreams of a nation: On Palestinian Cinema. London: Verso Books, σελ. 3.
(4) Εδώ ο Λόγος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τους τόπους έκφρασης ενός συστήματος εξουσίας που λειτουργούν ταυτόχρονα ως τόποι συγκρότησής του, κατά τη θεωρία του M. Foucault.
(5) Μπάτλερ, Τζ. (2009). Ευάλωτη Ζωή: Οι δυνάμεις του πένθους και της βίας. Αθήνα: Νήσος, σελ. 65.
(6) Στο ίδιο, σελ. 230.